سرودِ دانشِ نو یا نغمهیِ پیروزیِ رنسانس -
نامهی گارگانتوآ به پسرش پانتاگروئل
سخن سردبیر
12/17/20253 min read
Lettre de Gargantua à son fils Pantagruel
سرودِ دانشِ نو یا نغمهیِ پیروزیِ رنسانس - نامهی گارگانتوآ به پسرش پانتاگروئل
Maintenant toutes disciplines sont restituées, les langues instaurées, Grecque sans laquelle c'est honte que une personne se die sçavant, Hebraicque, Caldaicque, Latine. Les impressions tant elegantes et correctes en usance, qui ont esté inventées de mon eage par inspiration divine, comme à contrefit l'artillerie par suggestion diabolique.
امروز همهٔ رشتهها احیا و همهٔ زبانها ساخته شدهاست: یونانی که بی آن شرم است کسی خود را فاضل بخواند عبری، کلدانی، لاتین. متون مطبعی (چاپی)، در چاپخانه، بس زیبا و درست در دست است، که در زمان حیات من، به عکس توپخانه که با القای ابلیس، با الهام خدایی اختراع شدهاست.
Tout le monde est plein de gens savans, de precepteurs tresdoctes, de librairies tresamples, qu'il m'est advis que ny au temps de Platon, ny de Ciceron, ny de Papinian n'estoit telle commodité d'estude qu'on y veoit maintenant. Et ne se fauldra plus dorenavant trouver en place ny en compaignie qui ne sera bien expoly en l'officine de Minerve. Je voy les brigans, les boureaulx, les avanturiers, les palefreniers de maintenant plus doctes que les docteurs et prescheurs de mon temps.
همهٔ عالم پر از افراد دانا، آموزگاران بسیاردان، کتابخانههای پربار که به گمانم نه در عصر افلاطون و نه سیسرون و نه پاپینین، تسیهلاتی که اکنون برای تحصیل مهیاست دیده نمیشدهاست. آنکه در مکتب مینروا تربیت نیافتهباشد از این پس نباید به میدان و به حلقهٔ یاران درآید. من دزدان و جلادان و سربازان پیاده و مهتران امروزه را داناتر از فضلا و ملایان زمان خودم میبینم.
Que diray je? Les femmes et filles ont aspiré à ceste louange et manne celeste de bonne doctrine. Tant y a que en l'eage où je suis jay esté contrainet de apprendre les lettres Grecques, lesquelles je n'avoys contemné comme Caton, mais je n'avoys eu loysir de comprendre en mon jeune eage. Et voluntiers me delecte à lire les moraulx de Plutarche, les beaulx dialogues de Platon, les monumens de Pausanias, et antiquitez de Atheneus, attendant l'heure qu'il plaira à dieu mon createur me appeller et commander yssir de ceste terre.
چه بگویم؟ زنان و دخترکان سخت خواهان این شکوه و جان مینوی دانش بودهاند. چنان سخت که مجبور شدم ادب یونانی را که هرچند مانند کتون از آن بیزار نبودم، در عنفوان جوانی فراغتی برای آموختنش نداشتم، در این سن بیاموزم. و در این حال که منتظر دعوت خداوند خالقم و فرمان خروجم از این عالم خاکیام با کمال میل از خواندن اخلاقیات پلوتارک، محاورات زیبای افلاطون، آثار پوزانیاس و متون کهن آتنه حظ میبرم.
Parquoy mon filz je te admoneste que employe ta jeunesse à bien profiter en estude et en vertus. Tu es à Paris, tu as ton precepteur Epistemon dont l'un par vives et vocables instructions, l'aultre par louables exemples te peut endoctriner. J'entens et veulx que tu aprenes les langues parfaitement.
به همین مناسبت، فرزندم، تو را پند میدهم که جوانیت را صرف پیشرفت در علم و فضیلت کنی. در پاریس هستی و اِپیستمون را محض آموزگاری در خدمت داری که یکی تو را با تعالیم زنده و شفاهی، دیگری با مثالهای ستایشبرانگیزش میتواند تربیت کند. منظورم این است و میخواهم که تو این زبانها را نیک فرابگیری.
Premierement la Grecque comme le veult Quintilian. Secondement la Latine. Et puis l'Hebraicque pour les sainctes letres, et la Chaldaicque et Arabicque pareillement, et que tu formes ton stille quand à la Grecque, à l'imitation de Platon: quand à la Latine, à Ciceron.
ابتدا یونانی، آنچنانکه کوئنتیلیانوس میخواهد. دوم لاتین. و سپس عبری برای متون مقدسه و کلدانی و عبربی هم به همان مناسبت و اینکه قلمت را در یونانی به سیاق افلاطون و در لاتین به سیاق سیسرون بپروری.
Qu'il n'y ait hystoire que tu ne tienne en memoire presente, à quoy te aydera la Cosmographie de ceulx qui en ont escript. Des ars liberaux, Geometrie, Arismeticque et Musicque, je t'en donnay quelque goust quand tu estoys encores petit en l'eage de cinq à six ans, poursuys la reste, et de Astronomie saiche en tous les canons, laisse moy l'Astrologie divinatrice, et l'art de Lullius comme abuz et vanitez. Du droit civil, je veulx que tu saiche par cueur les beaulx textes, et me les confere avecques philosophie.
از تو میخواهم که صفحهای از تاریخ نباشد که در ذهنت نداشته باشی و بدین منظور میبایست از کوسموگرافیهای افرادی که چنین مطالبی نوشتهاند استفاده کنی. از هنرهای آزاد، هندسه، ریاضی و موسیقی، هنگامی که پنج-شش سال داشتی، ذائقهای به تو دادهام، باقی را خود پی بگیر و همهٔ قوانین اخترشناسی را بیاموز اما طالعبینی (اخترشماری) و علم لولیوس (=کیمیا) را برای خاطر من، به مناسبت اینکه گزاف است و پوچ رها کن. از حقوق مدنی میخواهم که زیباترین متون را از بر باشی و آنها در کنار متون فلسفی بگذاری.
Et quand à la congnoissance des faictz de nature, je veulx que tu te y adonne curieusement, qu'il n'y ayt mer, riviere, ny fontaine, dont tu ne congnoisse les poissons, tous les oyseaulx de l'air, tous les arbres, arbustes et fructices des foretz, toutes les herbes de la terre, tous les metaulx cachez au ventre des abysmes, les pierreries de tout Orient et midy, rien ne te soit incongneu.
و میخواهم به جهد به آنچه بپردازی که به شناخت طبیعت مربوط میشود: دریایی نباشد، نه رودی، نه سرچشمهای که ماهیانش را نشناسی. هیچ مرغی در آسمان، هیچ درخت و درختچهای، هیچ میوهای در جنگل، هیچ گیاهی بر زمین، هیچ فلزی نهان در دل مغاک، هیچ گوهری (سنگ ذیقیمتی) از سرزمینهای شرق و جنوب، از این همه چیزی برای تو ناآشنا نباشد.
Puis songneusement revisite les livres des medicins Grecz, Arabes, et Latins, sans contemner les Thalmudistes, et Cabalistes, et par frequentes anatomies acquiers toy partaicte congnoissance de l'aultre monde, qui est l'homme. Et par lesquelles heures du jour commence à visiter les sainctes lettres. Premierement en Grec, le nouveau testament et Epistres des apostres, et puis en Hebrieu le vieux testament. Somme que je voye un abysme de science:
سپس کتابهای پزشکان یونان، عرب و روم را دوره کن بیآنکه تلمودیان و اهل قباله را خوار داری، و با تشریح پیوسته شناختی از عالم دیگر که همانا انسان باشد به دست آور. و روزانه چندین ساعت را با مراجعه به متون مقدس آغاز کن. پیش از هرچیز عهد جدید و نامههای رسولان را به یونانی بخوان، و پس از آن عهد عتیق را به عبری. مخلص کلام، در تو مغاکی از علم ببینم.
car doresnavant que tu deviens homme et te fais grand, il te fauldra yssir de ceste tranquillité et repos d'estude: et apprendre la chevalerie, et les armes pour defendre ma maison, et nos amys secourir en tous leurs affaires contre les assaulx des malfaisans.
زیرا اکنون که مردی شدهای و بزرگ میشوی میبایست راحت و بیدغدغه تحصیل را بگذاری و سواری و سلاح بیاموزی تا از خانهٔ من دفاع کنی و به داد دوستانی برسی که از دستدرازی بداندیشان در زحمتند.
Et veux que de brief tu essaye combien tu as proffité, ce que tu ne pourras mieulx faire, que tenent conclusions en tout savoir publiquement envers tous et contre tous: et hantant les gens lettrez, qui sont tant à Paris comme ailleurs.
و میخواهم که پیشرفت خود را بیازمایی، و اینکار را بهتر از این نمیتوان به انجام رساند ولو که در همه دانشی بکوشی پرسش هر له و هر علیهای را بیابی، در صحبت ادیبان، چه در پاریس باشند چه در هر جای دیگر.
Mais par ce que selon le saige Salomon Sapience n'entre point en âme malivole, et science sans conscience n'est que ruine de l'âme ...
اما چون به قول سلیمان حکیم حکمت در جان گنهکار راه نخواهد یافت (جامعه ۲:۲۶) و دانش بیبینش جز ویرانهٔ جان نیست، بر تو است که پروردگار را خدمت کنی و دوست بداری و از او بترسی.